Hugmyndafræðin um Rauðu pilluna og sannleikann

Á þessum síðustu og verstu tímum þar sem umræða um karlmennskuna er komin úr fókus og svo virðist sem viðfangsefnið fram undan sé björgunarstörf frekar en þróun og þroski, kemur fræðslumyndin The Red Pill upp í hugann.

Hugmyndin að baki við The Red Pill er upprunnin í vísindaskáldsögunni The Matrix frá 1999, sem leikstýrt er af Wachowski-fjölskyldunni.

The Matrix gengur söguþráðurinn út á að söguhetjunni er boðið að velja á milli rauðrar pillu og blárrar pillu. Taki hann rauðu pilluna mun söguhetjan upplifa raunveruleikann, sannleikann, en bláa pillan táknar sæluríka fáfræði. Söguhetjan velur rauðu pilluna, sem leiðir til þess að hann vaknar til vitundar um harðan raunveruleika heimsins utan sýndarveruleika The Matrix.

Nafn fræðslumyndarinnar The Red Pill dregur nafn sitt af þessari táknmynd. Með tímanum hefur hugmyndin um að taka rauða pillu tekið á sig myndlíkingu þess að vakna. Rauða pillan hefur því áunnið sér menningarlega og heimspekilega myndlíkingu sem táknar hugmyndina um að vakna til dýpri, oft óþægilegri sannleika og samkvæmt skilgreiningunni raunsannari.

Myndin, sem í raun er fræðslumynd (Documentary) frekar en eitthvað annað, kannar stöðu og viðhorf fólks til karlmennskunnar og hvert hlutverk karla er. Einnig er þar að finna sláandi tölfræði varðandi stöðu karla og kvenna.

Rauða pillan er gjarnan notuð í ýmsu samhengi, allt frá pólitískri umræðu til persónulegrar uppljómunar. Orðasambandið „að taka rauðu pilluna“; er farið að þýða að umfaðma erfiðan sannleika fram yfir hughreystandi lygi bláu pillunnar.

Er Sannleika að finna í samfélagsmiðlum?

Einn mikilvægasti áhrifavaldur rauðu pillunnar er að hún er samþykkt og notuð af ýmsum netsamfélögum, sérstaklega þeim sem tengjast karlaréttindahreyfingunni og öðrum umdeildum hópum. Í myndinni er fjölmörgum krefjandi spurningunni kastað upp, m.a. hvort til ætti að vera karlaréttindahreyfing og hvert ætti sjónarhornið að vera að ekki sé talað um tilganginn.

Segja má að myndin ætti að vera skylduáhorf fyrir hvern sem vill kafa dýpra og öðlast meiri skilning á samskiptum kynjanna. Þá hefur myndin vakið töluverða umræðu. Sumir hrósa henni fyrir að varpa ljósi á málefni karla á meðan aðrir gagnrýna hana fyrir að ýta undir kvenhatur. Hvor er rétt er ekki krufið til mergjar en skilur eftir efnivið í eigin niðurstöðu.

Samlíkingin um rauðu pilluna hefur einnig verið tekin upp af ákveðnum netsamfélögum, oft nefnt „manosphere“, sem inniheldur baráttufólk fyrir réttindum karla, og aðra hópa. Þessi samfélög nota rauðu pilluna sem tákn um að vakna til vitundar um það sem þau skynja sem samfélagslegt óréttlæti gegn körlum. Hins vegar hefur þessi túlkun verið umdeild og gagnrýnendur – oftast konur – halda því fram að hún ýtir undir skaðlegt kvenhatur.

Fyrir utan þessa umdeildu og frekar kristölluðu notkun hefur hugmyndin um rauða pillu sem upphaf ferðalags í átt að sannleikanum víðtækari heimspekilegar afleiðingar. Sem dæmi þá heyrum við óminn úr hellislíkingu Platós í Ríkinu þar sem fangar í helli skynja skugga á veggnum sem raunveruleika. Þegar einn fangi sleppur og sér umheiminn áttar hann sig á því að skuggarnir voru aðeins blekkingar. Að sama skapi, að taka inn rauðu pilluna í The Matrix, gerir söguhetjunni kleift að sjá hið sanna eðli veruleika síns og ögra fyrri skynjun hans.

Áhrif rauðu pillunnar ná inn í dægurmenningu og fjölmiðla. Það hefur verið vísað til þess í ýmsum kvikmyndum, sjónvarpsþáttum og bókmenntum, sem oft tákna ferð persónu í átt að sjálfsuppgötvun eða uppljómun. Hugtakið hefur einnig verið rætt í háskólaumhverfinu og nýtt til að kanna tengsl raunveruleika, skynjunar og sannleika.

Bókmenntir hafa tekið á þessu.

Nýleg bók eftir rithöfundinn Yuval Noah Harari, Nexus, er hjálplegt innlegg í umræðuna um muninn á raunveruleika, fréttum, skynjun og sannleikanum.

Á undanförnum árum hefur rauða pillan verið tengd við stjórnmálahreyfingar, sérstaklega þær sem tala fyrir róttækum breytingum eða ögra meginstraumsfrásögnum. Hugmyndin um pilluna hefur verið notuð til að lýsa því ferli að verða meðvitaður um pólitískan eða félagslegan sannleika sem talinn er falinn eða bældur af almennum fjölmiðlum eða stofnunum.

Rauða pillan sem á tengingar við The Matrix, Plató og nútímahugmyndir um upplýsingaóreiðu og falsfréttir þróaðist úr myndlíkingu í öflugt tákn með fjölbreyttar og stundum umdeildar túlkanir og jafnvel afleiðingar. Áhrif hennar spanna heimspekilega umræðu, félagslegar hreyfingar og dægurmenningu, sem endurspeglar varanleg áhrif myndarinnar og þemu hennar á nútímasamfélag. Hvort sem litið er á hana sem nútímaupplýsingu, uppljómun eða tæki til að ýta undir hugmyndafræði sem veldur meiri usla í umræðunni skal ósagt látið. Þó er öruggt að rauða pillan mun halda áfram að vera kveikjan að umhugsun og rökræðum og undirstrika flókið samspil raunveruleika, skynjunar, frétta og sannleika.

Hvort má bjóða lesandanum rauða eða bláa pillu?

Gestur Valgarðsson, áhugamaður um réttindi kynjanna.